Kwalifikacje służby BHP wg rozporządzenia Rady Ministrów

Rozporządzenie Rady Ministrów z 2 września 1997 r. w sprawie służby bezpieczeństwa i higieny pracy przewiduje pięć stanowisk: inspektora, starszego inspektora, specjalisty, starszego specjalisty i głównego specjalisty do spraw BHP, a wymagania dla każdego z nich zawiera § 4 rozporządzenia w sprawie służby BHP. Inspektorem może być osoba z zawodem technika BHP, a od stanowiska specjalisty wzwyż potrzebne są studia wyższe o kierunku lub specjalności BHP albo studia podyplomowe w tym zakresie oraz 1, 3 lub 5 lat stażu w służbie BHP. Tekst jest dla pracodawcy, który obsadza służbę BHP, i dla osoby planującej pracę jako bhpowiec.

• Jakie kwalifikacje dla służby BHP określa rozporządzenie Rady Ministrów?
• Jakie kwalifikacje musi posiadać inspektor BHP?
• Czy można być bhpowcem bez studiów?
• Jakie studia spełniają wymagania dla specjalisty BHP?
• Jak liczy się staż pracy w służbie BHP?
• Od ilu pracowników trzeba utworzyć służbę BHP?
• Kto w firmie musi spełniać wymagania kwalifikacyjne służby BHP?
• Jakie zadania i uprawnienia ma pracownik służby BHP?
• Co grozi za powierzenie zadań służby BHP osobie bez kwalifikacji?
• Jak sprawdzić kwalifikacje kandydata do służby BHP?

Jakie kwalifikacje dla służby BHP określa rozporządzenie Rady Ministrów?

Każde z pięciu stanowisk ma określone minimum: wykształcenie oraz, poza stanowiskiem inspektora, staż pracy w służbie BHP. Wymagania rosną stopniowo, a najwyższe stanowisko, głównego specjalisty, wymaga studiów w zakresie BHP i co najmniej 5 lat stażu w służbie BHP.

Rozporządzenie zostało opublikowane w Dz. U. z 1997 r. nr 109, poz. 704 ze zm., na co wskazuje też porada Gazety Podatkowej o kwalifikacjach pracownika służby bhp. Wymagany staż to zawsze staż w służbie BHP, a nie ogólny staż zawodowy.

Czego rozporządzenie nie wymaga?

§ 4 nie wymaga od żadnego stanowiska stopnia doktora, tytułu lekarza ani magistra inżyniera i nie przewiduje stażu dłuższego niż 5 lat. Technik BHP to zawód, a nie osobne stanowisko w służbie BHP: daje prawo do pracy jako inspektor. Zestawienia, które podają np. 8 lat stażu dla głównego specjalisty albo dyplom inżyniera dla inspektora, nie odpowiadają treści przepisu.

Jakie kwalifikacje musi posiadać inspektor BHP?

Inspektor ds. BHP musi mieć zawód technika bezpieczeństwa i higieny pracy; rozporządzenie nie wymaga od niego ani stażu, ani studiów. To stanowisko wejściowe, od którego zaczyna się pięciostopniowa ścieżka opisana m.in. w artykule o tym, kiedy można być specjalistą ds. BHP.

Przykład z praktyki: we wspomnianej poradzie Gazety Podatkowej osoba zatrudniona jako referent, z tytułem technika BHP i ukończonym kursem pedagogicznym, pytała, czy może przejść do służby BHP. Odpowiedź: może zostać zatrudniona na stanowisku inspektora do spraw BHP. Kurs pedagogiczny nie jest wymieniony w § 4, więc nie przesuwa kandydata na wyższe stanowisko.

Jakie kwalifikacje posiada technik BHP?

Technik BHP ma zawód technika bezpieczeństwa i higieny pracy, który według rozporządzenia uprawnia do stanowiska inspektora, a po 3 latach stażu w służbie BHP do stanowiska starszego inspektora. Wykształcenie w tym zawodzie zdobywa się w szkołach policealnych. Kolejne stanowiska, od specjalisty wzwyż, wymagają już studiów wyższych lub podyplomowych w zakresie BHP.

Czy można być bhpowcem bez studiów?

Tak: bez studiów można pracować jako inspektor ds. BHP, a po 3 latach stażu w służbie BHP jako starszy inspektor, pod warunkiem posiadania zawodu technika BHP. Stanowiska specjalisty, starszego specjalisty i głównego specjalisty wymagają studiów wyższych o kierunku lub specjalności BHP albo studiów podyplomowych w zakresie BHP.

Brak studiów ogranicza też samodzielne role. Pracownik jednoosobowej komórki BHP musi spełniać co najmniej wymagania starszego inspektora, więc technik potrzebuje tu 3 lat stażu. Kierownik wieloosobowej komórki oraz specjalista spoza zakładu muszą mieć co najmniej kwalifikacje specjalisty; dla specjalisty zewnętrznego alternatywą jest co najmniej 5 lat pracy na stanowisku inspektora pracy w Państwowej Inspekcji Pracy.

Jakie studia spełniają wymagania dla specjalisty BHP?

Rozporządzenie wymaga wyższego wykształcenia o kierunku lub specjalności w zakresie BHP albo studiów podyplomowych w zakresie BHP; obie drogi są w przepisie równorzędne. Jak wskazuje omówienie wymagań wobec inspektora BHP w serwisie Prawo.pl, nazwa kierunku nie ma przesądzającego znaczenia dla oceny, czy ta przesłanka jest spełniona.

Przy ocenie dyplomu nie wystarczy więc porównać samej nazwy kierunku z brzmieniem przepisu. Osoba po studiach na innym kierunku może uzupełnić kwalifikacje studiami podyplomowymi w zakresie BHP. Studia kierunkowe lub podyplomowe dają od razu prawo do stanowiska starszego inspektora, a do stanowiska specjalisty potrzebny jest jeszcze co najmniej rok stażu w służbie BHP.

Jak liczy się staż pracy w służbie BHP?

Rozporządzenie wymaga stażu pracy w służbie BHP, więc ogólne doświadczenie zawodowe, np. w produkcji czy kadrach, nie zastępuje tego warunku. Według artykułu o wymaganiach kwalifikacyjnych służby BHP to okres zatrudnienia na podstawie umowy o pracę w wyodrębnionej komórce organizacyjnej, niezależnie od wymiaru etatu, a wykonywanie zadań służby BHP na umowie zlecenia nie jest do niego wliczane.

To interpretacja autora wpisu, a nie dosłowne brzmienie § 4. W przypadkach granicznych, np. przy pracy na rzecz kilku firm albo łączeniu zadań BHP z innymi obowiązkami, sprawdź stanowisko PIP lub orzecznictwo przed zaliczeniem okresu do stażu.

• Technik BHP: inspektor od razu, starszy inspektor po 3 latach stażu w służbie BHP; dalsze stanowiska wymagają studiów.
• Absolwent studiów o kierunku lub specjalności BHP albo studiów podyplomowych w zakresie BHP: starszy inspektor od razu, specjalista po 1 roku, starszy specjalista po 3 latach, główny specjalista po 5 latach stażu w służbie BHP.

Od ilu pracowników trzeba utworzyć służbę BHP?

Służbę BHP tworzy pracodawca zatrudniający więcej niż 100 pracowników (art. 237¹¹ § 1 Kodeksu pracy). Przy zatrudnieniu do 100 osób zadania tej służby można powierzyć pracownikowi zatrudnionemu przy innej pracy, specjaliście spoza zakładu albo, w ściśle określonych przypadkach, wykonywać je osobiście.

Próg dla firm powyżej 600 osób opisuje m.in. opracowanie o służbie BHP w zakładzie pracy przygotowane przez ośrodek szkolenia BHP. Liczbę pracowników służby ustala pracodawca, biorąc pod uwagę stan zatrudnienia, warunki pracy, zagrożenia zawodowe i uciążliwość pracy. Dlatego np. zakład z branży stalowej, taki jak https://eu-stal.pl, może potrzebować liczniejszej obsady służby BHP niż biuro o podobnym zatrudnieniu; według tego samego opracowania w zakładzie o wysokim ryzyku jeden etat na 600 osób bywa niewystarczający.

Ile pracowników BHP na 100 pracowników?

Przy zatrudnieniu do 100 osób przepisy nie wymagają etatowego pracownika służby BHP: wystarczy powierzenie zadań pracownikowi przy innej pracy lub specjaliście spoza zakładu, a w najmniejszych firmach także samodzielne wykonywanie zadań przez pracodawcę. Obowiązek utworzenia komórki pojawia się powyżej 100 pracowników, a pełny etat na każde 600 zatrudnionych dotyczy firm powyżej 600 osób.

Kto w firmie musi spełniać wymagania kwalifikacyjne służby BHP?

Wymagania z § 4 dotyczą pracowników służby BHP, pracownika zatrudnionego przy innej pracy, któremu powierzono zadania tej służby, oraz specjalisty spoza zakładu pracy. Pracodawca wykonujący zadania służby BHP osobiście nie musi spełniać § 4, ale musi ukończyć szkolenie niezbędne do wykonywania tych zadań.

Organizacja służby BHP to tylko jeden z obowiązków; pełniejszy przegląd znajdziesz w tekście o obowiązkach pracodawcy w zakresie BHP.

Czy właściciel firmy może sam pełnić zadania służby BHP?

Tak, ale tylko przy zatrudnieniu do 10 pracowników albo do 50 pracowników, gdy firma należy do grupy działalności z kategorią ryzyka nie wyższą niż trzecia, i po ukończeniu szkolenia niezbędnego do wykonywania zadań służby BHP. Kategoria ryzyka wynika z przepisów o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Opracowanie ośrodka szkoleniowego przywołane przy progach zatrudnienia podaje, że takie szkolenie obejmuje 64 godziny lekcyjne. Bez szkolenia ten wyjątek nie działa, nawet gdy zatrudnienie mieści się w progu.

Czy można łączyć pracę w służbie BHP z innymi obowiązkami?

Tak, w firmie zatrudniającej do 100 pracowników: art. 237¹¹ § 1 Kodeksu pracy pozwala powierzyć zadania służby BHP pracownikowi zatrudnionemu przy innej pracy, np. w kadrach. Taka osoba musi spełniać wymagania z § 4 ust. 2 rozporządzenia, a wspomniane opracowanie wskazuje dodatkowo na szkolenie okresowe dla tej grupy. Powyżej 100 pracowników służba BHP działa jako wyodrębniona komórka.

Czy szkolenie okresowe może zastąpić brak formalnych kwalifikacji?

Nie. § 4 wiąże kwalifikacje z wykształceniem i stażem w służbie BHP, a szkolenie okresowe służy aktualizacji wiedzy osoby, która te wymagania już spełnia. Według opracowania ośrodka szkoleniowego osoby wykonujące zadania służby BHP przechodzą szkolenie okresowe nie rzadziej niż raz na 5 lat, w wymiarze 32 godzin lekcyjnych.

Jakie zadania i uprawnienia ma pracownik służby BHP?

Pracownik służby BHP pełni funkcje doradcze i kontrolne: kontroluje warunki pracy, informuje pracodawcę o zagrożeniach i proponuje rozwiązania, ale odpowiedzialność za stan BHP pozostaje po stronie pracodawcy. Podział tej odpowiedzialności omawia tekst kto odpowiada za BHP w pracy. Zakres działania służby określa § 2 ust. 1 rozporządzenia, który obejmuje 22 zadania, m.in.:

• kontrolę warunków pracy i przestrzegania przepisów BHP, ze szczególnym uwzględnieniem stanowisk kobiet w ciąży lub karmiących, młodocianych, niepełnosprawnych i pracowników zmianowych,
• sporządzanie dla pracodawcy, co najmniej raz w roku, okresowych analiz stanu BHP z propozycjami poprawy,
• udział w ustalaniu okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy oraz kontrolę realizacji wniosków,
• prowadzenie rejestrów i przechowywanie dokumentacji wypadków, chorób zawodowych oraz wyników badań i pomiarów czynników szkodliwych,
• udział w dokonywaniu oceny ryzyka zawodowego,
• opiniowanie szczegółowych instrukcji BHP na stanowiskach pracy,
• współpracę przy organizowaniu szkoleń BHP i współdziałanie z lekarzem sprawującym profilaktyczną opiekę zdrowotną nad pracownikami.

Uprawnienia służby BHP opisuje § 3 rozporządzenia. Należą do nich m.in. kontrola stanu BHP w zakładzie i w każdym innym miejscu wykonywania pracy, występowanie do osób kierujących pracownikami z zaleceniami usunięcia zagrożeń i uchybień oraz występowanie do pracodawcy z wnioskami o nagradzanie pracowników lub zastosowanie kar porządkowych.

Art. 237¹¹ § 3 Kodeksu pracy chroni osoby wykonujące te zadania: pracownik służby BHP oraz pracownik przy innej pracy, któremu je powierzono, nie mogą ponosić niekorzystnych następstw z powodu wykonywania zadań i uprawnień służby BHP.

Co grozi za powierzenie zadań służby BHP osobie bez kwalifikacji?

Konsekwencje ponosi pracodawca, bo to on odpowiada za stan BHP w zakładzie, a powierzenie zadań służby BHP specjalistom spoza zakładu ani obowiązki samych pracowników tej odpowiedzialności nie zmieniają. Kontrola Państwowej Inspekcji Pracy kieruje swoje wystąpienia do pracodawcy, a nie do osoby wykonującej zadania BHP.

Konkretnej kwoty kary nie da się wskazać bez określenia naruszenia i podstawy prawnej działania PIP. Rodzaje sankcji za naruszenia przepisów BHP i tryb odwołania opisuje artykuł o łamaniu BHP w pracy.

Jak sprawdzić kwalifikacje kandydata do służby BHP?

Przed powierzeniem zadań porównaj dokumenty kandydata z wymaganiami stanowiska z § 4 ust. 2. Sprawdzenie dyplomów i świadectw pracy przed zatrudnieniem chroni pracodawcę przed zarzutem powierzenia obowiązków osobie bez wymaganych kwalifikacji.

1. Ustal formę organizacji służby BHP na podstawie liczby pracowników i kategorii ryzyka.
2. Określ minimalny poziom: jednoosobowa komórka to co najmniej starszy inspektor, kierownik wieloosobowej komórki i specjalista zewnętrzny co najmniej specjalista.
3. Sprawdź dyplom technika BHP, dyplom studiów o kierunku lub specjalności BHP albo świadectwo studiów podyplomowych w zakresie BHP.
4. Policz staż wyłącznie w służbie BHP na podstawie świadectw pracy, oddzielnie od ogólnego stażu zawodowego.
5. Od specjalisty spoza zakładu wymagaj takich samych dokumentów jak od pracownika etatowego; umowa cywilnoprawna nie obniża wymagań z § 4 ust. 4.
6. Sprawdź datę ostatniego szkolenia okresowego.
7. Zachowaj kopie dokumentów potwierdzających kwalifikacje każdej osoby wykonującej zadania służby BHP.